معرفی و فلسفه فنی نمای خشک ( Introduction )
نما در لغت به معنای ظاهر بیرونی و آن بخش از ساختمان که در معرض دید عموم قرار دارد گفته می شود. نما نخستین عنصر ارتباطی میان بنا و بافت شهری محسوب میشود. علاوه بر نقش زیبایی‌شناسی، بیانگر هویت فرهنگی، سطح کیفی طراحی مهندسی، توان فنی سازندگان و حتی جایگاه اجتماعی بهره برداران آن است.
در اجرای این روش از نما ، هیچ‌گونه ملات، دوغاب یا مواد چسبنده سیمانی به کار نمی‌رود و اتصال پانل‌های نما به اسکلت اصلی ساختمان از طریق زیرسازی‌های فلزی ( آلومینیومی یا فولادی ) و اتصالات مکانیکی (پیچ، پرچ، کلیپس یا ریل) و سیستم های مهندسی شده صورت می‌گیرد .
تاریخچه ( History )
با پیشرفت صنعت ساختمان و افزایش ارتفاع سازه‌ها، روشهای سنتی نماسازی پاسخگوی نیازهای ایمنی و فنی نبودند. نخستین باردردهه ۱۹۷۰ میلادی درایالات متحده آمریکا، به صورت علمی ومهندسی شده معرفی شد. هدف اصلی این تحول ، افزایش ایمنی نما ،کاهش وزن مرده ساختمان،سرعت اجرا وامکان استفاده ازمتریال‌های نوین بود.
به تدریج این فناوری در اروپا و سپس در سایر کشورهای جهان توسعه یافت و امروزه به‌عنوان یکی از استانداردترین و مدرن‌ترین روشهای اجرای نمادر پروژه‌های مسکونی ، تجاری و اداری شناخته میشود.
با نگاهی فنی و دقیق به بررسی” نمای خشک” (Dry Facade) میپردازیم . سیستمی که به دلیل حذف ملات و اتصالات مکانیکی،دگرگونی بسیارمحبوب و مدرن درترکیب متریال ها، طراحی های خاص ، زیبایی ، ایمنی و پایداری سازه‌ها ایجاد کرده است.
انتخاب متریال بر اساس اقلیم و کاربری پروژه تعیین میشود. مهم‌ترین سیستم‌ها عبارتند از:
1 _ آجر ( Brick )
یکی از محبوبترین گزینه‌ها به دلیل قیمت مناسب ، وزن کم ( نسبت به بعضی از متریال ها ) ، تنوع رنگ و مقاومت بالا در برابر حرارت و شرایط جوی ،که قابلیت استفاده در فضاهای داخلی را نیز دارد را میتوان از آجر نام برد .
آجر به روش خشک به چند روش اجرا میشود ، که قابلیت ها و جزییاتی متفاوتی نسبت به یکدیگر دارند . به جهت طراحی و سبک و سیاق معماری هر محیط ، میتوان از روش های نصب بهره برد . بطور مثال : طراحی لوور با آجر ، لاین های منقطع چیدمان آجر ، ابعاد های دلخواه ( متعارف و قابل تولید ) ، ایجاد حجم و کنترل فضاهای محدود ، چیدمان بصورت کرو و … از قابلیت های آجر خشک میباشد .
در اجرای خشک، هدف اصلی ایجاد فاصله بین بدنه اصلی ساختمان و لایه آجر نما است. مراحل نصب آجر به روش خشک به ترتیبی که بطور خلاصه به آنها اشاره خواهیم کرد و درصورت اطلاعات بیشتر و کاملتر به لینک ارائه شده رجوع نمایید .
طراحی نما ، نقشه برداری ، تهیه شاپ دراوینگ ، محاسبات سازه ، تایید کارفرما که از مراحل اولیه خدمات مهندسی محسوب شده و پس از مراحل ذکر شده ، اقدام به زیرسازی فلزی ، عایق کاری ، زیرسازی آلومینیومی ، نصب رانرها ، نصب آجر و رگلاژ می نمائیم . لازم بذکر است که بطور بسیار فشرده و خلاصه مراحل و مزایای آجر خشک ذکر شده که برای اطاعات جامع به لینک مربوطه و یا با دفتر شرکت بهساز نما تماس حاصل فرمایید . آجر خشک
2- سرامیک پرسلانی ( Ceramic Façade )
سرامیک خشک به دلیل جذب آب بسیار پایین، استحکام بالا، زیبایی مدرن و سرعت اجرای فوق‌العاده، یکی از بهترین انتخاب‌ها در پروژه‌های معاصر محسوب میشود.
نمای خشک سرامیک پرسلانی یک سیستم مدرن و پیشرفته برای پوشش خارجی ساختمان است که در آن ، پانل‌های سرامیک پرسلانی بدون استفاده از ملات، سیمان یا چسب های سنتی و به صورت کاملاً مکانیکی روی بدنه ساختمان نصب می‌شوند.
واژه «خشک» به این دلیل به کار می‌رود که ملات مرطوب کاملاً از فرآیند اجرای نما حذف شده و جای خود را به اتصالات و ریل‌های فلزی (غالباً از جنس آلومینیوم یا آهن گالوانیزه) داده است. این سیستم معمولاً به صورت نمای تهویه شونده (Ventilated Facade) اجرا میشود؛ یعنی بین دیوار اصلی ساختمان و سرامیک نما ، یک فاصله یا لایه هوا (معمولاً بین ۳ تا ۵ سانتی‌متر) باقی می‌ماند که مانند یک عایق طبیعی عمل می‌کند.
سرامیک پرسلانی یک نوع سرامیک بسیار متراکم است که در دمای فوق‌العاده بالا پخته میشود. این متریال بهترین گزینه برای نمای خشک است .
جذب آب نزدیک به صفر ، ثبات رنگ ، مقاومت در برابر حریق و اسید ، که میتوان از چندین مزایای دیگر این سیستم از نما و روش های مختلف اجرا نام برد .
عایق حرارتی و صوتی ، کاهش وزن ساختمان ، سرعت اجرای بالا و بدون کثیف‌کاری ، تعمیر و نگهداری آسان ، عدم سقوط سرامیک و عواملی دیگر از محاسن سرامیک به روش خشک میباشد البته هر متریال وسیستمی همانطور که دارای مزایای مناسب و خوبی دارد ، قطعا معایبی نیز دارد که در لینک مربوطه به تشریح آنها پرداخته خواهد شد .
3 _ سنگ ( Natural Ston )
سیستم نمای سنگ خشک (Dry Stone Facade) از منظر تکنیک‌های مدرن ساخت‌وساز، فراتر از یک پوشش ساده است؛ این در واقع یک « سیستم یکپارچه‌ی تهویه شونده» (Ventilated Facade) است که در آن سنگ به جای ملات ، توسط اتصالات مکانیکی به سازه اصلی ساختمان متصل میشود.
اجرای سنگ بدون ملات و با پیچ و مهره یا ریل فلزی انجام میشود. ایجاد فضای هوا پشت سنگ، نقش عایق حرارتی داشته و از ترک خوردگی و سقوط سنگ جلوگیری می‌کند.
در این روش، با ایجاد فاصله‌ای بین لایه بیرونی (سنگ) و دیوار اصلی ساختمان، یک فضای خالی (Cavity) ایجاد می‌کنیم. این فاصله که معمولاً توسط زیرسازی‌های آلومینیومی یا فولادی گالوانیزه کنترل میشود، دو کارکرد حیاتی دارد:
الف ) عایق حرارتی وصوتی ب ) مدیریت رطوبت
اجزای اصلی سیستم ، زیرسازی ، اتصالات ( سیستم پین ، شیار ، کلیپس ) و لایه بیرونی که همان انتخاب سنگ است . لینک
ازمزایای این سیستم میتوان به : عدم نیاز به دوغاب ، ایمنی در برابر زلزله ، تعمیر و نگهداری آسان ، ماندگاری ، زیبایی و اصالت سنگ و عواملی دیگز میتوان نام برد که در صورت تمایل به دریافت و درک اطلاعات بیشتر به صفحه نمای سنگ خشک مراجعه فرمایید .
4 _ بتن اکسپوز ( GFRC )
پنل‌های بتن اکسپوز از بادوام‌ترین متریال‌های نما هستند که جلوه‌ای مدرن، صنعتی و ماندگار ایجاد میکنند و در پروژه‌های شاخص معماری کاربرد فراوان دارند.
بتن اکسپوز یا GFRC
این دو متریال، زبانِ طراحیِ مینیمالیستِ مدرن هستند و به دلیل ماهیتِ « سازه – نما» بودن، چالش‌های اجراییِ جذابی دارند.
بیایید این دو را از دید فنی تفکیک و تحلیل کنیم:
۱. بتن اکسپوز (Exposed Concrete)
بتن اکسپوز یعنی بتنی که پس از قالب‌برداری، سطح نهایی کار است و دیگر هیچ پوششی (سیمان‌کاری، رنگ، سنگ) روی آن نمی‌آید.
ذاتِ کار: اینجا « قالب‌بندی» همان « معماری» است. هر درز قالب، سوراخ های بولت و حتی حباب‌های ریز هوا در سطح بتن ، جزئی از زیبایی شناسیِ کار هستند.
۲. جی‌آرسی (GFRC – Glass Fiber Reinforced Concrete)
اگر بتن اکسپوز ، « بتنِ سنتی» است، GFRC ( بتن مسلح به الیاف شیشه ) « بتنِ مهندسی شده» است.
ساختار: ترکیبی از سیمان پرتلند، سنگ‌دانه ریز، آب، افزودنی‌های شیمیایی و الیاف شیشه مقاوم در برابر قلیا (AR-Glass).
5_ شیشه ( Glass )
شیشه دو یا سه جداره یکی از محبوبترین و پراستفاده ترین متریال در نمای خشک می باشد ،که به روش های مختلف وبا استراکچرهای آلومینیومی و استیل و حتی قوطی فلزی و با تعریف و طراحی سیستم های متنوع که با نامگذاری شناخته شده در بین مهندسین ساختمانی و سازندگان و مهندسین معماری معرفی می شود که در زیر بطور فهرست وار به آنها اشاره می شود و در مورد هر سیستم بصورت جامع و کامل در لینک مربوطه شرح داده خواهد شد . انواع سیستم ها شامل :
الف ) کرتین وال : ( Curtain Wall )
این سیستم را که در واقع « اوج معماری شیشه‌ای » است، کالبد شکافی کنیم.
کرتین وال (Curtain Wall) یا «دیوار پرده‌ای»، برخلاف دیوارهای باربر سنتی، هیچ وظیفه‌ای در تحمل بارِ سازه‌ای ساختمان ندارد. وظیفه اصلی آن، ایجاد یک « پوسته » (Skin) است که از ساختمان در برابر عوامل جوی ( باد ، باران ، تغییرات دما ) محافظت می‌کند و در عین حال ، نور طبیعی را به حداکثر می‌رساند.
کرتین وال در سیستم های متنوعی تعریف می شود که هر کدام قابلیت و مزایای قابل ملاحظه ای دارد که بر اساس طراحی های معماری و خواسته های طرح ساختمان انتخاب و اجرا می شود . تشریح جامع و اطلاعات مفیدی از این سیستم در لینک مربوطه موجود می باشد .
ب ) اسپایدر : ( Spaider )
یکی از جذاب‌ترین، مدرن‌ترین و البته چالش برانگیزترین حوزه‌های نمای شیشه‌ای ( اسپایدر ) است .
سیستم اسپایدر (Spider System) در واقع نمادِ « شفافیت مطلق » است. در این سیستم ، ما دیگر از قاب‌های ضخیم آلومینیومی صحبت نمی‌کنیم ؛ بلکه شیشه ها به کمک مفصل‌های استیل ، مستقیماً به سازه متصل می‌شوند تا کمترین میزان مانع بصری بین ناظر و فضای پشت نما وجود داشته باشد.
باید بدانیم که در سیستم اسپایدر ، « نقطه اتصال» ( Connection Point ) قلب تپنده و حساس‌ترین بخش پروژه است.
این سیستم نیز به استراکچرهای مخصوص و روشهای متنوع تقسیم بندی شده و بسیار مورد استفاده قرارگرفته شده است .
انواع سیستم های اسپایدر ( از نظر نوع اتصال و هندسه )
الف ) اسپایدر های ثابت (Fixed Spiders)
ب) اسپایدر های قابل تنظیم (Adjustable/Swivel Spiders)
ج) اسپایدر های با قابلیت حرکت در جهت‌های مختلف (Multi-directional) اجزاء تشکیل دهنده ، نحوه اجرا ، متریال ها ، محاسبات و عوامل دیگر تاثیرگذاری در این سیستم بسیار وجود دارد که باید به تفکیک و با جزئیات به آنها پرداخته شود.
ج ) هندریل ( Handrail ) :
هندریل (Handrail) یا نرده شیشه‌ای، دقیقاً همان جایی است که مرز بین زیبایی معماری و ایمنی (Safety) مشخص میشود.
در پروژه‌های مدرن، هدف از هندریل شیشه‌ای، حفظ دید (Visibility) و ایجاد حسی از « شناور بودن» است. اما “حس شناوری” نباید با “بی‌ثباتی سازه‌ای” اشتباه گرفته شود.
سیستم ها را بر اساس ( نحوه اتصال به کف یا سازه ) دسته‌بندی میکنند .
1 . سیستم‌های بدون فریم ( Frameless Systems)
الف) سیستم پایه یا پایه (Spigot System) ب) سیستم شیار در کف (U-Channel System)
2 . سیستم‌های با فریم جانبی (Side-Mounted / Standoff Systems)
الف) سیستم استنداف (Standoff System) ب) سیستم ریل جانبی (Side Rail/U-Channel)
3 . سیستم‌های با ریل بالایی (Top Rail Systems)
نکات اجرایی و مهندسی مهم که برای این سیستم حائز اهمیت میباشد و باید مد نظر قرار گیرد .
1 . انتخاب نوع شیشه (حیاتی‌ترین بخش) 2 . آب‌بندی و واشرها ( Gaskets ) 3 . محاسبه بار جانبی