در معماری مدرن، پوسته بیرونی ساختمان تنها یک محافظ در برابر عوامل جوی نیست؛ بلکه هویت بصری و امضای مهندسی پروژه محسوب میشود. در میان انواع سیستمهای نما، «کرتین وال» (Curtain Wall) به دلیل ساختار خود ایستا و قابلیت تلفیق نور و استحکام، جایگاه ویژهای دارد. اما زمانی که تصمیم نهایی برای اجرای کرتین وال گرفته میشود، کارفرمایان و معماران با یک دوراهی فنی بزرگ روبرو میشوند: انتخاب بین سیستم فیس کپ (Face Cap) و فریم لس (Frameless).
اگرچه هر دو سیستم بر پایه ساختار شبکه آلومینیومی (للملها) بنا شدهاند، اما تفاوتهای آنها در جزئیات اجرایی، رفتار سازهای، زیباییشناسی و هزینهها بسیار چشمگیر است. این مقاله با هدف تشریح دقیق فنی برای کسانی نوشته شده که در فاز نهایی تحقیق هستند و نیاز به اطلاعاتی فراتر از تعاریف عمومی دارند.
کالبدشکافی ساختار کرتین وال (اشتراکات دو سیستم)
قبل از پرداختن به تفاوتها، باید درک کنیم که اسکلت اصلی در هر دو سیستم یکسان است. این ساختار شامل موارد زیر است:
- مولیون (Mullion): پروفیلهای عمودی که بار اصلی وزن شیشه و فشار باد را تحمل میکنند.
- ترنسوم (Transom): پروفیلهای افقی که شیشهها روی آنها قرار میگیرند.
- انکوریج (Anchorage): سیستم اتصال شبکه آلومینیومی به سازه اصلی ساختمان (بیس پلیتها و براکتها).
- شیشه (Glazing) : معمولاً دوجداره سکوریت یا لمینت.
تفاوت اصلی این دو سیستم در «نحوه فیکس کردن شیشه روی شبکه» و «آنچه از بیرون ساختمان دیده میشود» نهفته است.
نمای کرتین وال فیس کپ (Face Cap)؛ کلاسیک و مطمئن
۱. تعریف فنی
در سیستم فیس کپ یا «درپوشدار»، شیشهها مستقیماً روی لاملها قرار میگیرند و نگهدارنده شیشه بوسیله پیچ ، شیشه را نگه داشته و از بیرون درپوشی که برروی نگهدارنده قرار میگیرد ،کاملاً نمایان است. هیچ چسب سازهای (Structural Silicone) وزن شیشه را تحمل نمیکند، بلکه اتصالات تماماً مکانیکی هستند.
۲. مکانیزم اجرا و دیتیلها
- زهوار فشار (Pressure Plate): پس از قرارگیری شیشه در محل خود، یک پروفیل آلومینیومی خطی به نام زهوار فشار یا پرشر پلیت روی دماغه لامل پیچ میشود. این قطعه وظیفه اصلی نگهداری شیشه و فشردن لاستیکهای EPDM به سطح شیشه را بر عهده دارد.
- درپوش (Cap): برای پنهان کردن پیچها و پرشر پلیت، یک پروفیل دکوراتیو (درپوش) با مقاطع مختلف (مربعی، گرد، دوکی و…) روی زهوار فشار کلیک میشود (Snap-on).که در نما فقط درپوش دیده میشود .
۳. انواع فیس کپ از نظر بصری
- فیس کپ کامل : درپوشها هم در خطوط عمودی و هم افقی دیده میشوند (شبکهای).
- نیمه فیس کپ (Semi-Face Cap): نگهدانده و درپوش فقط در یکی از جهتها (معمولاً افقی برای ایجاد خطای دید طولانیتر یا عمودی برای ارتفاع بیشتر) استفاده میشود و جهت دیگر با چسب یا لاستیک پر میشود.
۴. مزایای سیستم فیس کپ
- سرعت اجرا: به دلیل عدم نیاز به چسبکاری سازهای در کارخانه و ساخت کاست، سرعت نصب بالاتر است.
- هزینه پایینتر: معمولاً اقتصادیترین گزینه در کرتین والهاست.
- اطمینان مکانیکی: چون شیشه با فلز مهار شده، نگرانی بابت فساد چسب سیلیکون در درازمدت وجود ندارد.
نمای کرتین وال فریم لس (Frameless)؛ اوج ظرافت و تکنولوژی
۱. تعریف فنی
در سیستم فریم لس، هدف حذف خطوط آلومینیومی مزاحم از دید ناظر بیرونی است. در این سیستم، شیشهها به گونهای نصب میشوند که فاصله بین آنها به حداقل (معمولاً ۱ تا ۲ سانتیمتر) میرسد و نمایی یکدست و شیشهای خلق میشود.
۲. انواع سیستم فریم لس
این بخش بسیار حیاتی است زیرا فریم لس خود به دو دسته اصلی تقسیم میشود:
الف) سیستم U-Channel (اقتصادی و سبک)
در این روش، اسپیسرهای شیشه دوجداره (Spacer) به شکل U طراحی شدهاند. لقمههای مخصوصی روی لاملها نصب میشود که داخل این کانال U شکل قرار گرفته و شیشه را نگه میدارند.
- کاربرد: ساختمانهای با ارتفاع کم و ابعاد شیشه متوسط.
- محدودیت: تحمل بار کمتر نسبت به سیستم فول فریم لس.
ب) سیستم Full Frameless (استپ یونیت یا کاستدار)
این حرفهایترین نوع فریم لس است.
- ساخت کاست: ابتدا در کارخانه، قریم های آلومینیومی با پروفیل های اختصاصی سیستم فریم لس ساخته شده و بعد شیشه به روی فریم آلومینیومی مخفی (Cassette) با چسب سیلیکون استراکچرال چسبانده میشود.
- نصب: این قابهای آماده (شیشه + فریم مخفی) به صورت مکانیکی روی شبکه لاملها پیچ یا قلاب میشوند.
- نتیجه: از بیرون فقط درز انقطاع بین شیشهها دیده میشود و فریم آلومینیومی پشت شیشه پنهان است.
مقایسه تحلیلی و فنی (Frameless vs. Face Cap)
در این بخش به مقایسه دقیق پارامترهایی میپردازیم که برای تصمیمگیری نهایی ضروری هستند.
۱. زیباییشناسی و معماری (Aesthetics)
- فیس کپ: ظاهری شبکهبندی شده و صنعتی دارد. خطوط آلومینیومی (با عرض معمول ۵ سانتیمتر) مرز شیشهها را مشخص میکنند. معماران میتوانند با تغییر رنگ و فرم درپوشها (مثلاً استفاده از مقطع دوکی برای شکست نور) به نما عمق بدهند.
- فریم لس: ظاهری یکپارچه، مسطح و مدرن (Flush Look) ارائه میدهد. مرز بین داخل و خارج محو میشود و بازتاب آسمان در نما بدون شکستگی خطوط اتفاق میافتد.
۲. آببندی و هوابندی (Weather Tightness)
- فیس کپ: آببندی از طریق فشار مکانیکی پرشر پلیت روی لاستیکهای EPDM انجام میشود. این سیستم بسیار مطمئن است و ریسک خطای انسانی کمتری دارد.
- فریم لس: درز بین شیشهها با چسبهای Weather Seal یا لاستیکهای مخصوص پر میشود. کیفیت چسبکاری و دقت در نصب کاستها بسیار حیاتی است. اگر چسب سیلیکون به درستی اجرا نشود، نفوذ آب محتمل است.
۳. عملکرد حرارتی (Thermal Performance)
هر دو سیستم از تکنولوژی ترمال بریک (Thermal Break) استفاده میکنند. یعنی تیغههای پلیآمید مانع انتقال حرارت بین جداره بیرونی و داخلی پروفیل میشوند.
- اما در فیس کپ، به دلیل وجود درپوش فلزی در بیرون، تبادل حرارتی کمی بیشتر از فریم لس است (اگرچه با استفاده از ایزولاتورهای زیر پرشر پلیت کاملاً کنترل میشود).
- در فریم لس، چون شیشه دوجداره با گاز آرگون حائل اصلی است و فلزی در بیرون نیست، پتانسیل عایقبندی حرارتی بسیار بالاست.
۴. نصب و اجرا (Installation)
- فیس کپ: نصب شیشه معمولاً از بیرون ساختمان انجام میشود. این یعنی نیاز به داربست یا کلایمر ضروری است.
- فریم لس: در سیستمهای کاستدار، پنلها در کارخانه آماده میشوند. نصب نهایی در سایت بسیار سریع است، اما پروسه تولید در کارخانه زمانبر است. یکی از مزایای بزرگ فریم لس (در برخی دیتیلها) قابلیت نصب شیشه از داخل ساختمان (Internal Glazing) است که در برجهای مرتفع بدون بالکن، مزیت بزرگی محسوب میشود.
۵. تعمیر و نگهداری (Maintenance)
- تعویض شیشه در فیس کپ: بسیار آسان است. کافیست درپوش و زهوار آن دهانه باز شود، شیشه جدید جایگزین و دوباره بسته شود.
- تعویض شیشه در فریم لس: دشوارتر است. اگر سیستم U-Channel باشد تعویض راحتتر است، اما در سیستم کاستدار، باید کل پنل (شیشه و فریم) باز شود، به کارخانه برود، شیشه مجدداً چسبانده شود (زمان خشک شدن سیلیکون ۴۸ تا ۷۲ ساعت است) و سپس نصب گردد.
تحلیل هزینه (Cost Analysis)
این بخش معمولاً مهمترین فاکتور تصمیمگیری است.
- هزینه پروفیل آلومینیوم:
- در فریم لس، میزان مصرف آلومینیوم بیشتر است. چرا؟ چون علاوه بر لاملهای اصلی، شما نیاز به فریمهای فرعی (کاست) دور هر شیشه دارید.
- در فیس کپ، تنها لامل، پرشر پلیت و درپوش مصرف میشود که وزن کمتری نسبت به سیستم کاستدار دارد.
- هزینه چسب و لاستیک:
- چسب سیلیکون استراکچرال (Structural Silicone) که در فریم لس استفاده میشود، متریالی گرانقیمت و وارداتی است. و مقادیر استفاده از گسکت های EPDM در محل های تعبیه شده در پروفیل فریملس باعث هزینه بیشتر نسبت به فیس کپ میباشد.
- در فیس کپ، هزینه لاستیکهای EPDM بسیار کمتر از چسب سیلیکون است.
- هزینه اجرا:
- اجرای فریم لس نیاز به دقت بالاتر و تیم تخصصیتر دارد، اما سرعت نصب پنلهای پیشساخته بالاست.
- اجرای فیس کپ روتینتر است اما زمان بیشتری در سایت به دلیل نصب شیشه و نگهدارنده و درپوش و اندازه گیری (روی داربست) میطلبد.
نتیجهگیری قیمتی: به طور کلی، سیستم فریم لس (کاستدار) حدود ۲۰ تا ۳۵ درصد گرانتر از سیستم فیس کپ تمام میشود. (سیستم فریم لس U-Channel قیمتی مابین این دو دارد). لازم بذکرمیباشد که قیمت شیشه به جهت تولید و چسباندن برروی فریم گران تر و بعد از آن قیمت سیستم U_channel بدلیل خدمات قرار دادن اسپیسر اختصاصی مابین دو شیشه و مقدار بیشتر استفاده چسب دوجزیی برای تولید شیشه از جهت قیمت بعد از فریم لس قرار دارد .
کدام سیستم برای پروژه شما مناسب است؟ (راهنمای انتخاب)
برای جمعبندی، چکلیست زیر را برای پروژه خود بررسی کنید:
سیستم فیس کپ را انتخاب کنید اگر:
- بودجه محدود است: میخواهید هزینهها را مدیریت کنید.
- طراحی معماری: خطوط عمودی و افقی با طراحی نمای شما همخوانی دارد یا میخواهید از درپوشهای رنگی برای شکست یکنواختی استفاده کنید.
- ابعاد شیشه بسیار بزرگ است: سیستم فیس کپ با اتصالات مکانیکی قدرتمند، برای شیشههای جامسایز (Jumbo Size) اطمینان بیشتری ایجاد میکند. البته شیشه های سایز بیشتر از استاندارد معمول ، گران تر است .
- سهولت تعمیر: ساختمان در منطقهای است که احتمال شکست شیشه بالاست و نیاز به تعویض سریع دارید.
سیستم فریم لس را انتخاب کنید اگر:
- لوکس بودن اولویت است: به دنبال نمایی کاملاً یکدست، شیک و مینیمال هستید.
- دید پانوراما: میخواهید کمترین مانع بصری را برای ساکنین داشته باشید.
- ساختمان بلندمرتبه است: استفاده از سیستمهای یونیتایز یا کاستدار سرعت نصب در ارتفاع را بالا میبرد.
- عملکرد لرزهای: سیستمهای فریم لس (بهویژه نوع کاستدار) به دلیل فاصله بین شیشهها (Gap) و بازیکردن کاستها در زلزله، انعطافپذیری خوبی در برابر جابجایی طبقات (Drift) دارند.
سوالات متداول (FAQ)
خیر. اگر از چسبهای سیلیکون استاندارد و محاسبات دقیق برای ابعاد کاست استفاده شود، ایمنی آن کاملاً تضمین شده است. بسیاری از آسمانخراشهای دنیا فریم لس هستند.
بله. بسیاری از معماران از سیستم “سمی فریم لس” (Semi-Frameless) استفاده میکنند که ترکیبی از ویژگیهای هر دو است (مثلاً خطوط افقی فریم لس و خطوط عمودی فیس کپ).
این موضوع به ضخامت شیشه و عمق پروفیل لامل بستگی دارد، اما در سیستم فریم لس معمولاً سعی میشود ابعاد از ۲.۵ در ۳ متر تجاوز نکند تا وزن کاست قابل مدیریت باشد. برای ابعاد بزرگتر، سیستم فیس کپ یا سیستمهای خاص (Spider) پیشنهاد میشود.
در سیستم فریم لس، معمولاً از شیشههای رفلکس یا دودی استفاده میشود تا فریمهای آلومینیومی پشت شیشه (کاستها) کمتر دیده شوند. در فیس کپ چون فریمی پشت شیشه نیست، نوع شیشه تاثیر سازهای یا بصری کمتری بر دیده شدن پروفیلها دارد.
سخن پایانی
انتخاب بین نمای کرتین وال فریم لس و کرتین وال فیس کپ، انتخابی بین «یکنواختی مدرن» و «هندسهی ساختارگرا» است. اگرچه فریم لس هزینهی بالاتری را به پروژه تحمیل میکند، اما ارزش افزودهای که به پرستیژ ساختمان میدهد، در پروژههای لوکس غیرقابل انکار است. از سوی دیگر، فیس کپ گزینهای مهندسی، پایدار و اقتصادی است که هرگز قدیمی نمیشود. پیشنهاد میشود پیش از تصمیم نهایی، با مشاور نما (Façade Consultant) مانند شرکت بهساز نما مشورت کنید تا بر اساس محاسبات فشار باد منطقه، ارتفاع ساختمان و کاربری پروژه، بهترین گزینه فنی را انتخاب نمایید.
دیدگاهتان را بنویسید